• Lex Bersi

Beeldschermen, verlichting en lichtcondities.

Beeldschermpositie & lichtcondities Een te lichte omgeving en verblinding worden op de vraag naar problemen bij beeldschermwerk door de betrokkenen meestal op de eerste plaats genoemd. Een alarmerende situatie!

De grote visuele inspanning tijdens beeldschermarbeid wordt bij slechte lichtcondities gauw een onverdraaglijke belasting. Daarom is één van de meest dringende taken van een kantoorinrichter het creëren van de optimale randvoorwaarden voor „goed“ zien; een prettige basisverlichting, voldoende licht op de diverse werkbladen, de juiste verdeling van de lichtdichtheid en het voorkomen van directe en indirecte verblinding.

De wettelijke voorschriften zijn duidelijk:

De verlichtingscondities moeten juist zijn! Wanneer er sprake is van verblinding, zijn dwingende tegenmaatregelen nodig. Voor zones met daglicht zijn verstelbare zonweringen vereist. Aanbevolen worden concrete waarden voor verlichtingssterkte, voor contrastverhoudingen en voor reflectiehoeken van werkbladen, beeldschermen e.d.

Daglicht in het kantoor

Kantoorwerk geheel zonder zichtverbinding naar buiten belast de psyche. Niemand zou daglicht moeten missen. Bovendien wordt aangeraden de door een gefixeerde blik op de monitor gespannen oogspieren af en toe door een blikverandering in de verte te ontlasten. Maar de in de moderne architectuur gebruikelijke grote glazen gevels kunnen in het bijzonder bij beeldschermarbeid problemen veroorzaken. Zonwering is nodig, maar mag bij voorkeur de zichtverbinding naar buiten niet belemmeren. Deze eis van de arbeidsartsen en de wens naar een effectieve zonwering lijken elkaar uit te sluiten. Om de werkruimte bijvoorbeeld bij diep staande zon tegen directe lichtinval te beschermen, moeten de buitengeplaatste zonwering-installaties vaak dusdanig ingesteld worden, dat een doorkijk naar buiten niet meer mogelijk is. De zonwering en de verlichting moeten daarom zorgvuldig overwogen en gepland worden.

Directe verblinding

De zwaarstwegende fout; het beeldscherm mag nooit direct voor het raam staan.

Direct zonlicht verblindt. Behoorlijk werken is onmogelijk. Altijd wanneer er sprake is van direct daglicht, zijn de voorschriften hierop  amper op te volgen. Een beeldscherm zonder bescherming bij het raam te plaatsen veroorzaakt daarom altijd problemen.

Raamvlakken/zon: 5000-20000 cd/m²
Beeldscherm/positief: 20-200 cd/m²
Werkvlak/goed verlicht: 100-200 cd/m²
Maateenheid voor lichtdichtheid: Candela (cd/m² = Candelas/kwadraatmeter)

Lux, lumen & candela

Lux is de eenheid van de verlichtingssterkte. Het symbool is: lx. In de omgangstaal betekent de verlichtingssterkte de maat voor de helderheid, waarmee bv. een werkvlak verlicht wordt. De verlichtingssterkte wordt gemeten met een luxmeter.

Lumen is de meeteenheid voor lux per m². Een kaars emitteert een lichtstroom van ca. 10 lumen. Deze verspreidt zich isotroop in alle ruimterichtingen, dus over het eenheidsboloppervlak. Een kaars heeft een lichtsterkte van 1 cd.

Candela (cd) geeft de lichtsterkte aan, die door een lichtbron in een bepaalde richting geëmitteerd wordt – in tegenstelling tot de lichtstroom (gemeten in lumen), die de totaal uitgestraalde lichthoeveelheid aangeeft. Candela/kwadraatmeter (cd/m²) is de meeteenheid van de lichtdichtheid. De lichtdichtheid is de verhouding van de uitgestraalde lichtsterkte I tot de grootte A van haar ogenschijnlijk lichtend oppervlak. De lichtdichtheid is wat mensen als helderheid waarnemen.

Algemeen principe:

Een puntvormige lichtbron met de lichtsterkte X candela produceert op een loodrecht verlicht oppervlak op 1 meter afstand precies X lux!

Verblindende reflectie

Een ongunstige opstelling: het raam in de rug. Het beeldscherm spiegelt het invallende licht. Ook de achter de werkplek liggende oppervlaktes met grote lichtdichtheid, ramen of zeer lichte muur- of kastvlakken, veroorzaken de zogenoemde verblindende reflectie.


Directe verblinding, de ernstigste fout; het scherm mag nooit direct voor het venster staan. De zon verblind direct. Het is niet mogelijk om aandachtig te werken. Wanneer direct daglicht in het spel komt. Het scherm naar  het venster toe  plaatsen is daarom altijd problematisch. (Bron: Leuwico)

De parallelregel

Om het gevaar van directe en indirecte verblinding te verkleinen, moeten beeldscherm en toetsenbord zo worden opgesteld, dat de blikrichting parallel aan de raampartij verloopt. Hoe verder het beeldscherm verwijderd staat van het raam, des te beter. Deze twee regels concurreren in de praktijk vaak met andere eisen en zijn zeker niet altijd op te volgen, maar zij zouden bij de beslissing over de inrichtings-layout absoluut een belangrijke rol moeten spelen!


De parallel regel-om het risico van directe en indirecte verblinding te verkleinen, moeten het scherm en het toetsenbord zo worden gerangschikt dat de kijkrichting evenwijdig is aan de raamoppervlakken. Hoe verder het scherm uit het raam komt,

hoe beter. Deze twee regels concurreren vaak met andere vereisten in de praktijk en zijn zeker niet altijd in acht te nemen maar moeten een belangrijke rol spelen in de inrichtingslay-out (Bron: Leuwico GMbH)

Maatregelen

Buitenliggende zonwering en verblindingbescherming zijn vaak nodig. Zonweringinstallaties buiten beschermen de erachter liggende ruimten uitstekend tegen directe straling, ook al gaat dit vaak ten kosten van de transparantie.

Maar er zijn ook andere oplossingen alszijnde:

Markiezen, zonnezeilen als textiele schaduwbrengers, horizontale lamellenconstructies, die neergelaten en opgetrokken kunnen worden, verticaallamellen – van metaal of hout, meestal draaibaar.

Zonwering en verblindingbescherming in het raam

Jaloezieën in het isolatieglas

Rolgordijn in het isolatieglas

Reflectie-, interferentie- en absorptieglas

coatings etc.

Binnenliggende zonwering en verblindingbescherming

Jaloezieën - horizontale lamellenconstructies, die neergelaten en opgetrokken kunnen worden.

Rolgordijnen - gordijnen, die boven het raam worden opgerold.

Folierolgordijnen -  met vrije doorkijk naar buiten ook in gesloten toestand. Het speciale, metaalgecoat, maar desondanks doorzichtige foliemateriaal reflecteert meer dan 80% van de opvallende zonne-energie terug naar buiten.

Vouwgordijnen – textielgordijnen, die boven het raam worden opgevouwen.

Verticaallamellen – textiele lamellengordijnen.

Licht en verlichting Het juiste licht!


Een belangrijk ergonomisch criterium: Het verlichtingsniveau moet aangepast worden aan de kijktaak en het individuele kijkvermogen. De basis van optimaal licht is een evenwichtige, reguleerbare verhouding tussen algemene basisverlichting en individueel regelbare verlichtingscondities op de werkplek. Dit betreft de kunstmatige zowel als de natuurlijke lichtcondities, dus verlichting en “verschaduwing”.

Een goed verlichtingsconcept moet gedifferentieerd ingaan op beide aspecten. Hieraan kan een uniforme universeel verlichting doorgaans niet voldoen.

Het doel is een evenwichtige, regelbare verhouding tussen daglicht, algemene basisverlichting en individueel instelbare werkplekverlichting.

Aanbevolen verlichtingssterkten op het kantoor:

Werkoppervlak

500 lux

Gemiddelde horizontale verlichtingssterkte

75 tot 120 cm hoogte

Omgevingsbereik

300 lux

Gemiddelde horizontale verlichtingssterkte

75 tot 120 cm hoogte

Licht & schaduw

Alle puntvormige lichtbronnen geven problemen. Grote, lichtende oppervlaktes met eerder lage, maar gelijkmatige lichtdichtheid* produceren een harmonische basisverlichting. Vloeiende overgangen tussen lichte en donkere delen en zachte schaduwen worden als aangenaam ervaren. Te weinig schaduwen lijken onnatuurlijk, te krachtige en scherpe schaduwen zijn storend. De horizontale verlichtingssterkte ter hoogte van het bureauoppervlak zou minstens bij 500 lux moeten liggen, in veel gevallen kunnen ook hogere verlichtingssterkten zinvol zijn. De verlichting moet in ieder geval flakker- en trilvrij zijn.

Plafondlampen

Indien uit het plafond direct licht valt, zou het schuin zijwaarts van boven moeten komen. Daarvoor moeten verlichtingsbanden t.o.v. het beeldscherm zijwaarts verplaatst en parallel aan de kijkrichting opgesteld zijn.

Het 2K-systeem

Wij adviseren tweecomponenten-verlichtingsystemen:

De basisverlichting van de ruimte wordt verzorgd door indirecte verlichting, die het plafond aanstraalt. Het gereflecteerde, sterk gespreide licht produceert een harmonische, natuurlijke verdeling van de lichtdichtheid in de ruimte. De lichtdichtheid is in werkhoogte zo ver gereduceerd, dat storende directe verblinding of lichtreflexie op het beeldschermoppervlak uitgesloten zijn. De werkplekverlichting (directe verlichting) brengt gericht extra licht daarheen, waar het nodig is: op de schrijf- en leesoppervlaktes.

De twee componenten van het 2K indirect/direct- verlichtingsysteem vullen elkaar aan en zijn ergonomisch en economisch de oplossing omdat  die bijna in alle kantoren zonder problemen uitgevoerd kan worden. Alle lampen zijn individueel regel- en stuurbaar. Dat verlaagt de elektriciteitskosten, want het licht wordt slechts dan ingeschakeld, wanneer het echt nodig is. Iedere medewerker regelt zijn licht via het directe deel zelf. Verschillende behoefte aan licht is geen probleem.

Nog een voordeel: Bij de tweecomponenten-verlichting blijft in tegenstelling tot bij een plafondrooster-verlichting de totale flexibiliteit van het werkplek-lay-out behouden.

Ook  ( bio) dynamische verlichting is momenteel een vertrouwd beeld aan het worden in het kantoor. Dynamisch Licht past zich aan de omstandigheden aan en biodynamisch aan het leef en dagritme van de dag.

MW Office Solutions heeft Waldmann als verlichtingspartner en wij adviseren u dan ook graag op het gebied van het juiste licht voor uw werkomstandigheden; voor kantoor, zorg en Industrie. Neem gerust contact met ons op.

106 keer bekeken